روماتیسم مفصلی سبب درگیری مفاصل می شود و سبب بروز سفتی و درد و تورم مفاصل می شود. اگر یک زانو یا دست مبتلا به این بیماری شود سایر مفاصل نیز درگیر خواهند شد. این بیماری معمولاً بیش از یک مفصل را درگیر کرده و هر مفصلی را دچار می کند. معمولاً احساس خستگی و گاهی اوقات تب ایجاد می شود.

بعضی بیماران فقط برای چند ماه یا یک سال یا نهایتاً دو سال مبتلا به این بیماری بوده و بعد از طی این دوره بدون ایجاد هیچگونه ضایعه ای، بیماری رفع می شود. بعضی نیز گاهگاهی دچار علائم بوده و گاهی بهبود می یابند. دربعضی بیماران نیز ممکن است بیماری بسیار شدید بوده و برای سالها یا تمام عمر باقی بماند.

این فرم بیماری منجر به بروز صدمات شدید به مفاصل می شود.
هر فردی می تواند به این بیماری مبتلاشود، اما این بیماری در شایعتر است. معمولاً در میانسالی شروع شده و در سنین پیری شایعتر است. اما کودکان و جوانان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.

علل اصلی بروز این بیماری هنوز بطور کامل شناخته نشده است. اما می دانند که در این بیماری سیستم ایمنی فرد علیه بافتهای بدن وی وارد عمل می شوند. عللی که فرد را مستعد ایجاد این بیماری می کند شامل ژنتیک ، محیط و هورمونها می باشند
تشخیص این بیماری راحت نیست زیرا آزمایش دقیقی جهت تشخیص این بیماری وجود ندارد، علائم این بیماری مشابه بیماریهای دیگر است و ایجاد کامل علائم، مدت زمان زیادی طول می کشد. اما جهت تشخیص مجموعه ای، از اخذ شرح حال، معاینات بالینی ، عکسبرداری و تستهای آزمایشگاهی کمک کننده می باشند.
روشهای زیادی جهت درمان این بیماری وجود دارد.منظور از درمان تسکین و کاهش درد، کاهش تورم ، کاهش یا توقف روند تخریب مفاصل ، کمک به ایجاد احساس بهتر در فرد و حفظ فعالیت او می باشد.
آموزش بیمار، برخورد و اقدامات صحیح خود بیمار با مشکلاتش و گروههای حمایتی که به فرد کمک می کنند. تا اطلاعات بیشتری در ارتباط با نحوه درمان، چگونگی انجام فعالیتهای بدنی و استراحت را داشته، نحوه بیان مشکلاتش را پیدا کند. این برنامه ها به بیمار کمک می کنند تا نکات بیشتری را در ارتباط با بیماری خود و نحوه کاهش درد، احساس کنترل بیشتر بر بیماری، اعتماد به نفس و داشتن یک زندگی فعالتر، بیاموزند.

درمانهایی که جهت بهبودی این بیماری مورد استفاده قرار می گیرند شامل تغییر در روش زندگی، داروها، جراحی ، مراجعات منظم به پزشک و روشهای درمانی جایگزین یا تکمیلی می باشند.
از کارهایی که می توان جهت درمان این بیماری استفاده نمود تغییر در روش زندگی است که شامل ایجاد تعادل بین میزان فعالیت و استراحت ، مراقبت از مفاصل کاهش استرس های روانی، استفاده از یک رژیم غذایی سالم می باشد.
از داروها برای کاهش درد ، تورم و توقف روند بیماری به سمت بدتر شدن استفاده می شود.

دارویی که پزشک تجویز می کند براساس سلامت عمومی بیمار، شدت بیماری و اینکه بیماری تا چه اندازه شدید خواهد شد و مدتی که باید بیمار دارو بگیرد و اینکه دارو تا چه اندازه کارایی داشته و عوارض جانبی آن چه می باشد، خواهد بود.
جراحی: روشهای جراحی زیادی جهت درمان این بیماری مورد استفاده قرار می گیرد. از این روش جهت تسکین درد، کمک به عملکرد بهتر مفاصل و عملکرد بهتر فرد در فعالیتهای روزمره خود استفاده می شود.
مراجعات منظم به پزشک : بسیار مهم است اینکه آیا بیماری شدیدتر شده و آیا دارو کمک کننده بوده است، عوارض جانبی داروها ظاهر شده اند و در صورت نیاز داروها را عوض نماید. اقداماتی که ممکن است نیاز به انجام آن شود شامل: آزمایش خون، ادرار و عکسبرداری می باشد.
روش درمانی جایگزین : گاهی اوقات از رژیمهای غذایی خاص ، ویتامینها و سایر روشهای دیگر جهت درمان روماتیسم مفصلی استفاده می شود. بعضی درمانها به کاهش استرس بیمار کمک می کند. بسیاری از این روشها بی ضرر می باشند و اما باید گفت که این روشها بطور کامل و دقیق مورد بررسی قرار نگرفته اند لذا قبل از استفاده از آنها حتماً باید با پزشک مشورت شود.

درمان رماتيسم مفصلي به چه صورت است؟
اشاره به اين نكته بسيار مهم است كه بيماران در چنين مواردي حتما بايد به متخصص روماتولوژي يا حداقل متخصص داخلي مراجعه كنند و با توجه به تشخيص آنها از داروهاي موردنياز استفاده كنند. داروهاي مختلفي در اين زمينه تجويز می‌شود. داروهاي تنظيم كننده‌ سيستم ايمني يكي از داروهايي هستند كه براي رماتيسم مفصلي به كار مي‌رود. يكي از اين داروها هيدروكسيدكلروكين يا كلروكين نام دارد كه البته اين دارو براي درمان مالاريا استفاده مي‌شود؛ اما تحقيقات نشان داده كه اين دارو باعث تنظيم سيستم ايمني بدن در بيماران رماتيسمي نيز مي‌شود. استفاده از كورتون به ميزان و دز پايين پيشنهاد مي‌شود و در كنار آن داروهاي ديگري مثل پتروتكلساد نيز توصيه مي‌شود البته اين دارو براي درمان سرطان نيز به كار مي‌رود اما براي بيماران رماتيسم مفصلي نيز در دزهاي خيلي پايين و به صورت مصرف هفتگي تجويز مي‌شود.
تغذيه و رژيم‌هاي غذايي چه تاثيري روي بيماران رماتيسم مفصلي دارد؟
اين سوال خوبي است چون خيلي از بيماران از ما مي‌پرسند كه چه غذاهايي براي ما خوب است اما بايد بگويم در اصل خود غذا در اين موضوع تاثير ندارد البته به جز روغن كبد ماهي كه در بهبود وضعيت بيماري موثر است. از سوي ديگر خود بيماري رماتيسم مفصلي و عوارض دارويي كه دارد، ممكن است مشكلاتي را براي بيمار ايجاد كند. براي مثال بيماري كه از كورتون استفاده مي‌‌كند، ممكن است افزايش قند پيدا كند؛ بنابراين در چنين مواردي توصيه مي‌كنيم از خوردن قند بيش از حد اجتناب كنند يا در مواردي مصرف دارو باعث افزايش فشار خون بيماران مي‌شود بنابراين به آنها توصيه مي‌كنيم كمتر از نمك استفاده كنند. بايد اين مساله را هم اضافه كنم كه در مواردي بيماران در اثر مصرف دارو يا خود بيماري دچار ضعف يا پوكي استخوان مواجه مي‌شوند، بنابراين استفاده از ويتامين‌ها، مكمل‌‌هاي غذايي، لبنيات و مواد غذايي كه حاوي كلسيم هستند مثل ماهي كه داراي ويتامين «D» نيز هست را تاكيد مي‌كنيم.
آيا درست است كه سيگار روند بيماري را بدتر مي‌كند؟
مصرف سيگار يكي از علل اصلي پيشرفت بيماري رماتيسم مفصلي است. همانطور كه مي‌دانيد همه‌‌ كساني كه زمينه ژنتيكي دارند، به رماتيسم مفصلي مبتلا نمي‌شوند اما در مورد كساني كه زمينه‌ ژنتيكي مثبت دارند، وقتي سيگار مصرف مي‌كنند احتمال ابتلا به بيماري رماتيسم مفصلي در آنها چندين برابر مي‌شود. با توجه به آزمايش‌هايي كه در اين رابطه صورت گرفته، رابطه‌ علت و معلولي سيگار با بيماري رماتيسم ثابت شده است؛ بنابراين به افرادي كه به صورت ژنتيكي زمينه‌ مساعدي يا سابقه‌ خانوادگي براي اين بيماري دارند، تاكيد مي‌كنيم از مصرف سيگار پرهيز كنند.
آيا حركات ورزشي براي بيماران رماتيسم مفصلي مناسب است؟
از آنجا كه بعد از مرحله حاد بيماري رماتيسم مفصلي منجر به تغيير شكل و بدفرمي مفصل‌ها مي‌شود، تمرينات ورزشي بايد زيرنظر فيزيوتراپ يا پزشك مربوطه انجام شود. پياده‌روي براي بيماراني كه دچار پوكي استخوان شده‌اند، بسيار مفيد است؛ البته اگر رماتيسم جزو دسته التهابي باشد، از آنجا كه مفاصل متورم مي‌شود يا آب مي‌آورند، حركات ورزشي سنگين اصلا مجاز نيست بلكه حركات ورزشي كه در اصطلاح به آن محدوده حركت مي‌گوييم و بيشتر به صورت نرمش هستند، توصيه مي‌شود. بيماري رماتيسم مفصلي اگر در مرحله حاد نباشد، ورزشي مثل شنا نيز مي‌تواند مفيد واقع شود.
رماتيسم در اطفال هم به وجود مي‌آيد؟
خوشبختانه حدود سه سال است كه رشته روماتولوژي اطفال در ايران راه‌اندازي شده است ولي از آنجا كه تعداد آنها به حدي نيست كه تمام بيماران را تحت پوشش قرار دهند، به والديني كه كودكان‌شان دچار اين بيماري شده‌اند، پيشنهاد مي‌كنيم در صورت بروز علايم به روماتولوژيست يا متخصص اطفال مراجعه و كودك‌شان را تحت نظر چنين متخصصاني درمان كنند.
و حرف آخر؟
بيماري رماتيسم مفصلي، بيماري‌اي است كه بايد به آن توجه بسياري شود، چون در صورت عدم درمان باعث تخريب و تغيير شكل خاص مي‌شود؛ بنابراين درمان در اين نوع بيماري از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بايد توجه داشته باشيد كه در صورت بروز هرگونه علايم به متخصص روماتولوژي يا متخصص داخلي مراجعه و درمان را تحت نظر آنها شروع كنيد. قطع ناگهاني درمان باعث عود بيماري و پيشرفت آن شده و در نتيجه درمان بيماري نيز سنگين‌تر مي‌شود، البته با توجه به آنچه در چند سال اخير ديده شده، عوارض بيماري رو به كاهش است.